Rietblog

wandelingen in Nederland, verre reizen, waarnemingen van vogels

Weblog Februari 2017

Grijze ganzen spotten

De winter is de tijd om ganzen te spotten. Ganzen spotten? De niet-vogelaar zal de wenkbrauwen minstens optrekken. Ganzen, die zie je toch overal? Wat is daar nu aan te zien? Er zijn er veel te veel. Ze vreten het gras van de boeren op. En er zijn discussies over het al dan niet afschieten van ganzen. Maar ganzen spotten, dat lijkt toch nauwelijks spannend.

Toch wel zegt de vogelaar. Wat veel mensen niet weten, is dat er verschillende soorten ganzen zijn, En sommige daarvan zijn vrij tot zeer schaars. En ze zijn nog niet zo makkelijk te vinden en te herkennen. Een aardige om eens te proberen alle grijze ganzensoorten te spotten. En als je je eenmaal naar ganzen gaat kijken, dan ga je je steeds meer verbazen over hun gedrag. Hoe ze soms in kleine familiegroepen, maar vaak in zeer grote groepen fourageren, rusten en vliegen. Dat er een rolverdeling is van ganzen die op de uitkijk staan, terwijl de anderen eten. Hoe ze met elkaar communiceren. Dan wordt ganzenspotten steeds interessanter.

Er komen in Nederland zes soorten grijze ganzen voor. Ik laat hierbij de lastige kwesties van het onderscheid tussen soorten en ondersoorten en hybriden buiten beschouwing. Ik ga uit van de soorten die de bekende vogelgids van Mullarney, Svensson e.a. beschrijft. Naast de zes grijze ganzen, kennen we hier ook nog de Brandgans, de Rotgans (in 3 varieteiten), de Canadese gans (2 ondersoorten), de zeldzame Roodhalsgans, de nog zeldzamere Sneeuwgans en de uiterst zeldzame Ross Gans en tenslotte enkele exoten (Nijlgans, Indische Gans) en de soep- of parkgans. Bij alle zeldzaamheden moet men er op bedacht zijn dat het kan gaan om ontsnapte hobbyvogels, die meestal tam zijn en geringd.

Grijze ganzen

  • Grauwe Gans
  • Kolgans
  • Kleine Rietgans
  • Taigarietgans
  • Toendrarietgans
  • Dwerggans

Van de grijze ganzen zijn de Grauwe Gans en de Kolgans niet moeilijk te vinden en het bekendst. De eerste is hier het hele jaar aanwezig en is een broedvogel. Iconisch is de moeder met een rij ganzenkuikens achter zich. Dan weten we dat het voorjaar is begonnen.

260A4234a (58K)
Volwassen Grauwe Gans

De Kolgans is een wintergast en in dat jaargetijde massaal aanwezig. Deze gans is in het veld vrij makkelijk te herkennen aan de witte "kol" rond de snavel en aan de brede donkere strepen op de buik van de volwassen vogels.

De andere grijze ganzen vormen de eigenlijke uitdaging. Het zijn de Taigarietgans, de Toendrarietgans, de Kleine Rietgans en de Dwerggans. Van de zes heb ik alleen de Taigarietgans nog nooit gezien. Ze zijn heel wat moeilijker te vinden en te herkennen. De verschillen zijn subtiel en van ver af en bij slechter zicht nogal moeilijk te bepalen. Over de veldkenmerken van vogels die in het veld lopen later meer. Ook in vlucht onderscheiden de ganzen zich subtiel in uiterlijk en de meeste soorten gakken tijdens het vliegen continu op eigen wijze. De geoefende ganzenkenner kan ze hieraan herkennen. Zelfs 's nachts in bed!

260A4215a (58K) 260A4236a (15K) 260A4298 (22K)
Vergelijk snavels: links Kleine rietgans, midden Grauwe Gans, rechts Toendrarietgans

Waar spotten

De Taiga- en de Toendrarietgans zijn normaliter niet dichtbij mijn woonplaats Scheveningen te vinden. Ze houden zich vooral in de oostelijke helft van ons land op. Minder op de graslanden op voormalig laagveen en in droogmakerijen, maar eerder op de zandgronden. De Toendrarietgans is talrijk. De Taigarietgans is er slechts in kleine aantallen. Het vinden van deze soort, zal de grootste opgave worden. Sinds de voorlaatste week van januari zijn er geen waarnemingen meer gemeld. Bij zachte winters rond de Baltische zee komen er maar weinig naar Nederland en ze beginnen al weer vroeg aan de trek terug. De Taigarietgans levert ook de meeste problemen op wat betreft herkenning.

De Dwerggans heeft slechts een enkele vaste overwinteringsplek waar enkele tientallen exemplaren overwinteren. Ik zag ze eerder in het Oude Land van Strijen, hun vaste plek en in de Pettemer polder in de buurt van de Hondsbossche zeewering. De Dwerggans broedt in het noorden van Scandinavie en Rusland en Siberie. De wintertrek gaat vooral naar Centraal-Azie en wellicht ging die vroeger ook, met bescheiden aantallen, naar West-Europa. Omdat de vogels in Scandinavie op uitsterven stonden, zijn daar in de vorige eeuw enkele herintroductieprogramma's gestart. Het zijn hoogstwaarschijnlijk vogels uit die programma's, later wellicht gemengd met echte wilde, die op kleine schaal naar Nederland trekken.

Ten slotte de Kleine Rietgans. Deze is ook vrij schaars. In het najaar strijken de meeste in het zuidwesten van Frieland neer. Later trekken er veel door naar Vlanderen. Maar een klein aantal komt gelukkig elk jaar dicht bij mijn huis voor in Midden Delfland. Men stelt dat er zo'n 20.000 in Nederland overwinteren.

Met behulp van Waarneming.nl valt uit te vinden op welke plek deze soorten (zeer) recent gezien zijn. Dan er op af en hopen dat ze er nog zitten en... dat je ze ook zult herkennen.

Hoe spotten

Uiteraard moet je de veldkenmerken goed kennen en voldoende ervaringen hebben met het uiterlijk van de Grauwe Gans en de Kolgans.

Ganzen spotten doe je het best vanuit een auto. Want ganzen zijn meestal schichtig voor mensen die lopen en stilstaan (dat kunnen jagers zijn!) Ze lopen weg of gaan op de wieken. Van fietsers en trimmers trekken ze zich weinig aan. Ook langzaam rijdende en stoppende auto's bekijken ze met argwaan, maar meestal lukt het vanuit een auto wel om ganzen rustig te bekijken. Het mooiste is het natuurlijk om hiervoor een telescoop te gebruiken. Om vanuit een auto door een telescoop te kijken, heb je een speciaal hulpmiddel nodig: een voetstukje voor de telescoop dat je op je open ruit kunt klemmen. En dan nog blijft het een heksentoer om er door te kijken. Wat het ook lastiger maakt is dat je vaak over smalle, onbekende, weggetjes moet rijden, waar het moeilijk stoppen is, waarvan het weleens onduidelijk is of je er nog kan keren en waar je fietsers en boeren tot last kunt zijn.

De Kleine Rietgans, 05-02-2017

In de eerste week van februari staat de Kleine Rietgans op mijn menu. Het dichtst bij huis zijn ze vaak te vinden in Midden Delfland, ten zuiden van Schipluiden. Daar zag ik de Kleine Rietgans al eerder.

Ik rijdt op een mooie zonnige dag naar het gebied tussen Schipluiden, Negenhuizen en Zouteveen. Veel groepen ganzen: Grauwe en Kolganzen, maar geen Kleine Rietgans. Ook zie ik een grote groep wulpen dicht op elkaar in een weiland, dicht bij Schipluiden.

Een paar dagen later doe ik een nieuwe poging. Tussen Schipluiden en Maasland ligt ten oosten van de Oostgaag de Duifpolder. Het barst hier van de Grauwe ganzen en vooral Kolganzen. Hier vind ik de Kleine Rietgans aan het eind van een doodlopende weg, na vele groepen ganzen te hebben afgespeurd. Als eerste valt me vanuit de verte hun blauw-grijze rug op, een kenmerk dat ik me van eerdere waarnemingen herinner.

Ik zie 2 groepen van elk zo'n 20 a 25 vogels - mischien zijn er meer achter een oneffenheid in het terrein. De groepen zitten dicht bij elkaar en gedeeltelijk tussen de Kolganzen. Ik zoek verder naar hun kenmerken en ik kan ze geleidelijk alle afstrepen: de snavel met veel zwart en een beetje roze, de zeer donkere kop en hals. Van de Kolganzen onderscheiden ze zich vooral door het (vrijwel) ontbreken van een witte kol en zwarte buikstrepen. Ook zie ik nu hun rozeachtige poten (in het Engels heten ze Pink-footed Geese), terwijl de poten van Kolganzen oranje zijn. Maar let op, eerstjeaars kolganzen hebben ook nauwelijks buikstrepen. Het formaat van de Kleine Rietgans en de Kolgans komt aardig overeen. Redelijk gelukkig met deze waarneming en met enkele foto's keer ik terug naar huis.

260A4215 (73K)
Kleine Rietgans
260A4226 (72K)
Kleine Rietgans
260A4219 (61K)
Kleine Rietgans, de flank achter de poten is donkerder dan de bovenkant.
260A4211 (67K)
Kleine Rietgans, rechts achter Kolgans. De blauwgrijze kleur van de bovenkant is goed te zien. De Kolgans is donkerder op de bovenkant.

De Toendrarietgans, 10-02-2017

Het moet al even geleden zijn dat ik de Toendrarietgans heb gezien. Waarnemingen van Toendrarietganzen waren er de afgelopen tijd maar sporadisch. Om deze soort te zien moet ik wat verder van huis. Ik kies voor het gebied onder Vlijmen, zo'n 115 km van huis en goed gelegen om eventueel nog wat andere kansrijke plekken in Noord-Brabant te bezoeken.

In tegenstelling tot de weersverwachtingen van de vorige dagen is het zicht slecht en er valt lichte motsneeuw. Ik tref onder Vlijmen een mij onbekend gebied aan. Een wijdse, vrijwel boomloze vlakte van argrarisch en woest land. Langs de randen lage beboste zandheuvels (de Vloedberg o.a.) en waterlopen. Veelbelovend voor vogels die van zo'n biotoop houden. Langzaan rijdend en af en toe stoppend zie ik niet veel meer dan twee kleine groepen Grauwe Ganzen. En er zitten her en der Grote Zilverreigers in slootjes.

260A4240 (60K)

Ik heb al het grootste deel van het gebied onderzocht, Vughtse Gement, Vlijmen - Den Ham en het Vlijmens Ven. Zou het een dip worden? Ik rijd nu langs de zuidelijke kant Den Ham. En daar vind ik mijn doelsoort op een maisakker, vrij dichtbij de weg. Er staan hier wat bomen en struiken langs de weg die mij wat minder bedreigend voor de ganzen maken. Vooraan in een grote groep van enkele honderden Kolganzen zie ik minstens 50 Toendrarietganzen. Onmiskenbaar, vooral door hun snaveltekening en het ontbreken van de witte kol en zwarte buikstrepen. Door de donkere snavel ziet hun kop er anders uit dan die van de Kolganzen.

260A4254 (52K)
Overzicht van een deel van de groep
260A4251 (63K)
Op de voorgrond 4 Toendrarietganzen

Ik rijd wat verder om te keren, zodat ik de vogels vanuit de auto aan mijn linkerzijde kan zien. Als ik terugkom, is het grootste deel van de Kolganzen verdwenen. Er stappen nu nog zo'n dertig Toendrarietganzen rond.

260A4299 (66K)
Toendrarietgans
260A4304 (38K)
Toendrarietgans
260A4335 (63K)
Zie de verschillen in snaveltekening: meer of minder zwart. Sommige hebben ook een smalle rand van witte veertjes langs de bovenkant van de snavelbasis
260A4336 (69K)
Toendrarietgans

Toegift

Na deze succesvolle waarneming van de Toendrarietgans ga ik nog even langs het natuurgebied de Kampina. Hier zie ik op een korte wandeling nog een paar soorten die je in Zuidholland niet snel zult vinden: Kepen, 2 Kruisbekken, die ik aan hun tjup tjup geluid herken en een Zwarte Specht, die zich verraadt door zijn opvallende roep. Het lukt me van de kruisbek een - matige - foto te maken.

260A4341 (42K)
Kruisbek

De Dwerggans, 19-02-2017

Het lukt niet altijd: dip

Op maandag 13 februari ga ik naar Strijen, op zoek naar de Dwerggans. De vorige dag zijn er nog wat gesignaleerd in het Oudeland van Strijen. Dit oeroude weidegebied wordt doorsneden door enkele erg smalle weggetjes, vanwaar je de dwergganzen kunt proberen te spotten. Ik rijd alle weggetjes af, loop enkele stukjes, ik zie ganzen die Dwergganzen zouden kunnen zijn, maar ik ben er niet zeker van. Te ver, zouden ook Kolganzen kunnen zijn. Op de terugweg rijd ik over een weg parallel aan de zuidelijke oprit van de Moerdijkbrug. Daar zou iemand afgelopen zondag een flinke groep Dwergganzen gezien hebben. Dat zou dan bijna zeker de groep van Strijen moeten zijn. Ik zie een andere kijker en veel (Kol)ganzen, maar geen duidelijke Dwergganzen. Ook op Waarneming.nl wordt de waarneming van gisteren niet meer herhaald. Dat geldt ook voor Strijen.

Toch!

Een kleine week later keer ik terug naar het Oudeland van Strijen, na een bezoek aan de Biesbosch. Die Biesbosch is overigens de laatste jaren door ingrepen in verband met "ruimte voor de rivieren" ingrijpend gewijzigd. Veel voormalig akkerland is nu toegankelijk voor het rivierwater en bestaat uit grote kreken en draslanden. Met de bijbehorende vogels. In het Oudeland van Strijen is het nu vrij snel raak. Eerst zie ik voornamelijk veel grote groepen Brandganzen. Maar nu zie ik ook een groepje van zes ganzen die zich aan de periferie van een grote groep Brandganzen bewegen. Hoewel ze ver weg zitten, kom ik op grond van hun kenmerken - zie hieronder bij de foto's - tot de conclusie dat het Dwergganzen zijn. Ik zie een andere waarnemer. Die zet de ganzen later op Waarneming.nl. De foto's zijn flinke uitvergrotingen. 260A4502 (75K)
Dwergganzen met de op de achtergrond Brandganzen. De vleugelpunten steken tot voorbij de staart.
260A4506 (75K) Dwergganzen. Hier is de korte roze snale goed te zien.
260A4515 (75K)
Dwergganzen. Bij de waakzame gans is vrij goed te zien dat het wit ver over het voorhoofd loopt en "gehoekt" is. Met enige moeite is nog net te zien dat er een gele rand om het oog zit.

Inhoud

Wandelen Reizen Vogels

Weblog. In mijn weblog op deze pagina bericht ik aan de hand van enkele foto's over waargenomen vogels, en andere opmerkelijke zaken op het gebied van natuur, cultuur en samenleving. Rolf Riethof maakt www.rietblog.nl

Wandelen. Ik wandel graag door het Nederlandse landschap. Ik kijk en zie dat ons landschap voortdurend op de schop wordt genomen. De resultaten zijn wisselend. Wat ik als wandelaar zie, staat te lezen in verslagen van mijn meerdaagse wandelingen.

Reizen. Sinds 15 jaar maak ik verre reizen. Op de site reisverslagen vanaf 2009 voorzien van veel foto's en informatie van dag tot dag over praktische zaken, land en natuur.

Vogels. Op verre reizen kijk ik - ook - naar vogels. Een beeld van wat je als vogelliefhebber op deze reizen kunt zien. Een selectie van mijn beste vogelfotos zit er bij.